ئات ھەققىدە مۇخەممەس

ئەھمەدشاھ قاراقاشى
1
دۇئايى بىئەدەد، خوجام نەزەر مۇفتىمغا ئەلۋەتتە،
تەھىيياتۇ سالىمىم ئانچۇنان ئاھۇ-نادامەتتە،
ۋىسال بولغاي دۇئا بىلەن سالىمىم ياخشى سائەتتە،
سېنى ياد ئەيلىدىم ھەر كۈن سەھەرلەردە ئىبادەتتە،
كى سەندىن ئۆزگە دوستۇم يوق ئىدى ئاقسۇ ۋىلايەتتە.
2
ساڭا مەن نامە يازدىم، نامۇناسىپ لەۋزىدىن ئەي يار،
بىھەمدۇللاھ، تىرىكلىكتىن نىشانە ئەيلىدىم ئىزھار،
بىلىشنى ئىستىسەڭ، مۇندا شۈكۈركىم، بىز ئەمەس بىمار،
تېنىڭ ساقمۇ بۇ كۈنلەردە سېنىڭ، ئاندا نە ھالىڭ بار،
مۇشەققەتلىكمۇ سەن، يا ئۆتتىمۇ ئۆمرۈڭ پاراغەتتە؟
3
قېرىلىق ھالىدىن سورىسام، يېتىشتى نەچچىگە ياشىڭ،
سېنىڭ ھالا بۇكۈنلەردە ئاقارمىشمۇ قارا باشىڭ،
ئايال، ئۇششاقلىرىڭ ساقمۇ يەنە قەۋمۇ قېرىنداشىڭ،
قانداقتۇر ئىشتىھايىڭ، سىڭەمدۇ ھەر ۋاخ يېگەن ئاشىڭ،
تەنلىرىڭ ساق، چىرايىڭ تازىمۇ ھۆسنى مالامەتتە؟
4
ئاڭلىغىن، ئەي رەپىقا، سۆزىنى ئەھمەدشاھ قاراقاشتىن،
بايان ئەيلەيكى ھالىمنى ساڭا ئەمدى يېڭىۋاشتىن،
ئەقىدەم بار ئىدى شۇنچە يېقىن تۇغقان قېرىنداشتىن،
سېنىڭ كۆڭلۈڭ ماڭا قاتتىق ئىكەن گويا قارا تاشتىن،
كۆرۈپ مەن، بىلگىنىم يوق مەن ئۇنى ئەينى زۆرۈريەتتە،
5
سېنى مەن دوستۇ يارىم دەپ، كۆڭۈلدە ئېتىقاد ئەتكەچ،
مۇھەببەت رىشتىسىدىن ھەر زامان كۆڭلۈمنى شاد ئەتكەچ،
سۈپىتىڭنى قىلىپ دائىم خوتەن ئەھلىگە، ياد ئەتكەچ،
ئەۋەتتىم ساڭا ئاتمىش تەڭگىنى، كۆپ ئىئتىماد ئەتكەچ،
ئەۋەتكەي بىر ياخشى ئات دەپ، ھامان ئۆتتۈم خىيالەتتە.
6
پۇلۇمنى توختىتىپ بىر يىل، ئەۋەتىپسەن ماڭا بىر ئات،
ئېشەكچە يوقتۇر رەپتارى، بۇ ئاتنىڭ ھەربىر مىجەزى يات،
كى يولدا توختىۋالدى قامچا بىلەن ئۇرمىسام پات-پات،
كۇلا-ئارغامچىنى ئۈزدى قوزۇققا باغلىسام قات-قات،
ئۇلاپ ئارغامچىنى ھاردىم، كۈنى قالدىم ھالاكەتتە.
7
بايان ئەيلەي يەنە بىر-بىر بۇ ئاتنىڭ ئەيبىنى، ئاڭقا،
قىڭغىر قۇيرۇق، سىڭا سۆڭگەچ، پۇتى مايماق، بويى لاڭقا،
بىرى تەپكەك، بىرى مۆڭگەك، بۇ ئەيىپلەر ئۈستىگە ماڭقا،
ساماندىن بەش كۆشۈك يەپ، ھەر قەدەمدە بىر تۇرۇپ ساڭقا،
تۇغۇلماس ھېچ ۋىلايەت ئىچرە بىر ئات بۇ قىياپاتتە.
8
مىنىپ چىقسام ئېلىپ ئۇردى، يىقىلدىم، نەچچە كۈن ياتتىم،
قويۇپ بەرسەم، بۇزۇپ باغنى، ھەمىشە ئەلنى قاخشاتتىم،
سۇغارغاندا قېچىپ سۆرەپ، ئاران ھارغاندا توختاتتىم،
تېگىشتىم ئۇي بىلەن بەش-ئالتە نۆۋەت، ئون قېتىم ساتتىم،
قىلىپ دەۋا كېلىۋەردى، ماڭا ياندى شەرىئەتتە.
9
ئەگەر يولغا مىنىپ چىقسام، تۈزۈك يۈگرۈپ چاپالمايدۇ،
ۋە يا ئۇي ھارۋىسى بىلەن باراۋەرمۇ ماڭالمايدۇ،
مۇبادا توختىۋالغاندا ئۇرۇپ قويسا چىچاڭلايدۇ،
مىنىپ تۇرغان كىشى شۇئان بېرىپ يەرنى قۇچاقلايدۇ،
خەتەرلىكتىن بۆلەك خىسلەت تېپىلماس بۇ كاساپەتتە.
10
ئۇرۇپ مىڭ تەستە چاپتۇرسام، سوكۇلدايدۇ ئېشەك ئوخشاش،
قورساق سانجىق بىلەن ئاغرىپ، كېتەر گويا زىڭىلداپ باش،
يەنە بىر ئەيىبى شۇدۇر چىرقىراپ سەت، يولدا تاپ توختاش،
زېرىكمەي مىنسە، بىر سائەت بېرەلمەس ھېچ كىشى بەرداش،
شەھەر-يېزا ئارا قىلغان سەپەر، سەيلە- ساياھەتتە.
11
زۆرۈريەتتىن مىنىپ، دوستلار بىلەن بارسامكى بىر سارى،
بولالماي چۈشكىچە، ئاش ۋاقىتلىق يەرگە بېرىپ ھاردى،
كېيىن قالدى ئېشەكتىن، گاھىدا ئۇي بىلەن تەڭ باردى،
پاتقاققا پېتىپ ئالسا، كۆتۈرسە قوپمىغاي زادى،
قايان بارسام بۇ ئات بىلەن قېلىپتۇرمەن پالاكەتتە.
12
ئېرىقنى كۆرسە ياندى ئارقىسىغا، ئۆتمىدى ئاتلاپ،
ئەگرى يولغا كىرىپ ئالسا ئەگەركىم، ھارمىدى قاتراپ،
غۇلاپ بوينىغا چۈشتۈم، قاترىغاننىڭ زەربىدىن چاچراپ،
ئىچىم سانجىق بىلەن تولدى، قوۋۇرغام بەنتىدىن ئاجراپ،
ساقايدىم ھەر زامان پارپى يالاپ مەئجۇنى شەربەتتە.
13
بوغۇز يېسە بېسىپ يېدى تولا ئىخلاس بىلەن چايناپ،
خورازدىن قىزغىنىپ پۇرقۇپ، تېپىشلەپ پۇتلىرى ئويناپ،
سوۋۇتقاندا تۇرار مۈگدەپ، كۆزىدىن ھەم چاپاق قايناپ،
كى بېشى ساڭگىلار يەرگە، چىۋىنلەر بەستىنى قاپلاپ،
قايسى بىر جانغا خۇش كەلگەي سىياقى بۇ لاياقەتتە؟
14
جاھان بازارىدا ھېچكىم بۇ ئاتقا تەڭنى تاپماسلەر،
يىقىلسا گاھىدا مۈدرۈپ، تېپىپ-ئۇرمىسا قوپماسلەر،
زورىدىن بىر يۈگۈرسۇن دەپ ھەرنىمە قىلسا، چاپماسلەر،
سالاملاشسام، تۇرىۋېلىپ، تاياقسىز زادى ماڭماسلەر،
ئوسال ئات كۆپ قېتىم قويدى مېنى شۇنچە خىجالەتتە.
15
تېپىپ قېشىغا كەلتۈرمەس كىشىلەرنى، يېقىن بارسا،
تۇيۇقسىزلا مۆڭۈپ قاچار بىرەر شەپە تۇيۇپ قالسا،
چىچىپ رەسۋا قىلار ئوت-چۆپنى، ساماننى ئالدىغا سالسا،
ئوقۇر ئۆرۈيدۇ ھەر كۈندە ئېغىل ئىچرە ئورۇن ئالسا،
بۇ ئاتتىن بەك زېرىكتىم مەن بېقىپ بىچاغ بىتاقەتتە.
16
ئېغىلنى توختىماي بۇزدى، ئىشىكنى كۆپ قېتىم چاقتى،
بوغۇپ تەخينى ئۆلتۈردى، موزاينىڭ ھەم خۇنى ئاقتى،
قېچىپ كەتسە تۇتۇق بەرمەي، تالاي كۈن باشقىلار باقتى،
تۆلەپ ھەق ھارمىدىم مەنمۇ، ھامان ھەركىمگە خۇشياقتى،
تالاپەتتىن بۆلەكنى كۆرمىدىم، قايغۇ-نادامەتتە.
17
بوشاپ چىقسا تالاغا، توختىماي سەكرەپ چىچاڭلايدۇ،
كىرەر بولسا چىمەننى چەيلەيدۇ، بوستاننى چاڭلايدۇ،
كىشىنى كۆرسە كىشنەپ، كەلسە چىشلەپ، تېخى قوغلايدۇ،
قاپاق ۋە كوزىنى چەيلەپ، چۆگۈننى ئۆرە قويمايدۇ،
بالا-ئۇششاقلىرىم بۇ ئات بىلەن ھەردەم ئاداۋەتتە.
18
بۇزۇپ ئەلپازىنى بىر كۈن قېچىپ بىر مەلىگە يەتتى،
كى قوغۇنلۇققا كىردى، ئىشتىھا بىلەن غاجاپ كەتتى،
جامائەت ئولىشىپ شۇدەم ئاغزى-بۇرنۇمنى قان ئەتتى،
بەدەل بەردىم تاغار ئاشلىق، قورساقنى دەرت-ئەلەم ئەستى،
بۇ ئات بىلەن قېلىپتۇرمەن ھەمىشە كۆپ مالامەتتە.
19
مېنى زاڭلىق ئېتىشتى خەلق، بۇ ئات ئەھۋالى كۆپ تارقاپ،
ئېلىپ چىقماسقا بەند قىلدىم، ئۇنى تۈۋرۈككە چىڭ باغلاپ،
قومۇردى-يۇلدى تۈرۈكنى، كېچە كىرسەم مۆڭۈپ قۇتراپ،
كاساپەتنى ئېغىل باسقاچ توكۇر بولدى پۇتى ئاقساپ،
دېدىم مەن: ئۆلسىمۇ-ئۆلسۇن، خۇدا قىلغان ئىرادەتتە.
20
ئۇرۇق تۇغقانلىرىم قانچە قېشىمغا ئات سوراپ كەلدى،
بۇ ئاتنىڭ ئەسلى خۇي-پەيلى مېنى غەمگە ئوراپ كەلدى،
باھانە ئەيلىسەم نەچچە، ئۇلار يامان قاراپ كەلدى،
ئىلاجىم يوق بىرىپ تۇردۇم، مىنەلمەي ياندۇرۇپ كەلدى،
بۇ جېنىم چىققىلى تۇردى كۈنى يۈزمىڭ خىجالەتتە.
21
ئەۋەتكەن بۇ ئېتىڭغا ھېچ كىشى بىر يول قاراپ باقماس،
قەلەندەر بىلەن ئابدالدىن بۆلەكلەرگە غولى ياقماس،
كۆتۈرۈپ گەز بويى ھېچ ئات ساغرىنى ئۇنىڭدەك چاقماس،
كىشىكىم ئات بالاسىدىن بۇنىڭدەك بىھېساپ قورقماس،
ئېلىشتىم، غەم بىلەن قايغۇ بېسىپ تائەت-ئىبادەتتە.
22
تولا ھەيدىدىم قوغلاپ، سوراپ-ئىستەپ ئېلىپ كەلدى،
يېدى ئات ئاشلىقىمنى دەپ نەچچە نۆۋەت تۆلەپ ئالدى،
تۆلەمنى بەرمىسەم، ھەيدەپ كېتىپ ئۈچ كۈن سولاپ ئالدى،
يىغىپ يۇرت خەلقىنى، ئالدى تۆلەمنى، ئات ماڭا قالدى،
خالايىق ئىچرە قالمىشتۇر بېشىم ئۇنداق شىكايەتتە.
23
قۇتۇلسام ئۇشبۇ ئاتتىن دەپ خېرىدارىنى ئاختۇردۇم،
بېدىكنى ھەر قاچان كۆرسەم، چۈچۈك تىل بىلەن يالۋۇردۇم،
قېرى ھالىم بىلەن قاتراپ ئۆيىگە كۆپ مېڭىپ ھاردىم،
يېيىشلىك ھەم كۈچى بار دەپ ئۇنى مەن شۇنچە ماختىدىم،
بازاردا يەتمىدى ئالغان پۇلۇمغا بۇ سالاھەتتە.
24
ساتالمىدىم بۇ ئاتنى مەن، سېلىپ ھەر ھەپتە بازارى،
بۇ ئاتنىڭ ئەپتىدىن قورقۇپ يېقىن كەلمەس خېرىدارى،
يامانلىق شۆھرىتى بولدى خوتەن بازارىدا جارى،
بىراۋ كۆرسە ئۇنى، قاچتى، ئېلىپ بارغىن دەپلا نارى،
قانداق قىلاي بۇ كۈن دوست-يار ئارا كۆپ-كۆپ مالامەتتە.
25
بىزار بولغاچ يەنە كۈن-تۈن يەنە بازارغا ئەپ چىقتىم،
تىلىگەنگە ساتايچۇ دەپ، بۇ سۆزنى ئۆيدە دەپ چىقتىم،
يېپىپ جۇل ھەم يەنە ئوبدان ئېگەر ئۈستىگە سېپ چىقتىم،
سېتىلماي قالمىغىيدى دەپ تۈمەنمىڭ غەمنى يەپ چىقتىم،
نادامەت ئەيلىدىم، قالدىم ئەجەپ بىچاغ زەلالەتتە.
26
كى ئاندىن ئىككى ئاي باقتىم پىچانغا كۈنى-تۈن باغلاپ،
سىلاپ جىسمىنى ھەر كۈندە كۈنجۈت يېغىدا ياغلاپ،
بوغۇزنى قاينىتىپ بەردىم، يېدى ھەرچاغ ئۆزى چاغلاپ،
بېدىكلەر ئولىشىپ يالغاننى ئېيتىپ، بەكمۇ داڭلاپ،
ئاخىر ساتتىم نېسىغا، بىر قەلەمدەر ئالدى مۆھھلەتتە.
27
شىكايەتكە ئېغىز ئاچسام ئارام ئالماي قىلارمەن داد،
قۇتۇلدۇم ئۇشبۇ ئاتتىن، بولدى كۆڭلۈم قايغۇدىن ئازاد،
سۇنۇپ پۇت-قولنى ياتقۇم ئەمدى راست روھىي راۋانىم شاد،
نەزەرلەردىن ھەزەرلەر ئەيلىمەككە مىڭ قەسەملەر ياد،
كى ئۆمرۈم ئۆتكۈسىدۇر دوست-يارانلارغا ساداقەتتە.
28
چۈشۈپتۇر ئاسماندىن ئون تۇلۇمدا لاپ بىلەن يالغان،
بىرى ئالەمگە تارقاپ، توققۇزى مۇفتىمغىلا قالغان،
پۈتۈن يالغان ئەمەسمۇ ئاتنى ئاتمىش تەڭگىگە ئالغان،
بۇ ئاتمىش تەڭگىدىن ئېنىقكى ئوتتۇز تەڭگىنى سالغان،
بېيىپ كەتكەن ئىكەنسەن ئەسلىدىن شۇنداق خىيانەتتە.
29
ئۆزۈڭ موللا بۇرادەر، ئەجەپكى نەپسىڭىز غالىپ،
چىرايىڭ خوپ سالاپەتلىك، بىلۇرمەنكىم دىلىڭ قالىپ،
بولۇپدۇرسەن بېرىپ ئاندا كىشىنىڭ ھەققىغە تالىپ،
كۈنۈڭ ئوبدانمىدۇر، ئەي يار، مېنىڭ ھەققىمنى ئېپقالىپ،
كۆچۈرۈپ روزىغارىڭنى يۈرۈپسەنمۇ ھالاۋەتتە؟
30
سېنى مۇفتى دېگەن بىلەن تۈزۈك ئانچە ساۋادىڭ يوق،
سېنىڭ ھەق بىلەن ناھەقنى بىلىش چاغلىق ئىمانىڭ يوق،
ساداقەت يارۇ دوستلارغا ئۈمىد ۋە ئېتىقادىڭ يوق،
قېرىنداش، ئەلگە، تۇغقانغا تېرىقچە ئىئتىمادىڭ يوق،
ئىشەنگەي كىم ساڭا ئەمدى، بۇرادەر، ئۇشبۇ ھالەتتە؟
31
نومۇس قىل خەلقى-ئالەمدىن، سالامەت سەن، ئەمەس بىمار،
خىيانەتلىك قىلىپ شۇنچە، خىجىللىق ئەيلىمەك دەركار،
مېنىڭ ھەققىمنى يەپسەن، ئۆزگىنىڭ ھەققىنى يېمە زىنھار،
كىشىنىڭ ھەققىنى يەپ، مىڭ ئىبادەت قىلغىنىڭ بىكار،
سەئىي بىرلە كۈنى-تۈن ئۇخلىماي تۇرساڭمۇ تائەتتە.
32
ماڭا ئۇ ئات ئۈچۈن دائىم ئۆيۈمدە كۆپ مالامەتتۇر،
يېمەك بىر ئاتتا ئوتتۇز تەڭگىنى قانداق خىيانەتتۇر،
يېقىنلاشقاچ قىيامەت، بەد دىيانەتلىك ئالامەتتۇر،
مېنىڭ قالغان پۇلۇم بىرنەچچە كۈن سەندە ئامەنەتتۇر،
بېرەردۇرسەن ئۇنى تاڭلا تولۇق روزى قىيامەتتە.

ئۆلسەڭچۇ
مۇھەممەتجان راشىدىن

ئۇزغانلاردەك ئۇزالماي، «ئۇھ» تارتقۇچە ئۆلسەڭچۇ،
ئۇزغانلارنىڭ رىزقىغا كۈل چاچقۇچە ئۆلسەڭچۇ.
ھەسەتخورغا «ھە-ھۇ!» دەپ دوست تارتقۇچە ئۆلسەڭچۇ،
تېرىقچىلىك تۆھپەڭ يوق، گەپ ساتقۇچە ئۆلسەڭچۇ،
ئويلاپ باقماي ئۇياتنى، لاپ ئاتقۇچە ئۆلسەڭچۇ.

«ئەدىب» دەيسەن ئۆزۈڭنى ئۆزۈڭ كۆككە كۆتۈرۈپ،
ئۆزگىلەرنى ئۆزۈڭچە تىزىملىكتىن ئۆچۈرۈپ.
ئۇنۋانىڭنى داملايسەن، باشقىلارنى چۆكۈرۈپ،
بىر ئەسەرنى «ئەي قىلدىڭ» شاگىرتىڭدىن كۆچۈرۈپ،
شۇ يول بىلەن تۆت تەڭگە پۇل تاپقۇچە ئۆلسەڭچۇ!

ئوغرىلىقتىن باشلاندى شائىرلىقىڭ بىرىڭنىڭ،
تونۇمايدۇ ئۆزۈڭنى مىسرالىرى شېئىرىڭنىڭ.
پاكلانمىدىڭ، تايىنى يوق چۈنكى يۇغان كىرىڭنىڭ،
چاشقانمىدى ئىسمى يا تۇتقان ئۇستاز-پىرىڭنىڭ،
شورا بۇزۇپ، باغۋەننى قاقشاتقۇچە ئۆلسەڭچۇ؟

دوختۇر ئىدىڭ بىر ئوبدان، سەنمۇ ئەجەب بولغاندىڭ،
پۇل بەرگەنگە شاپاشلاپ، بەرمىگەنگە تولغاندىڭ.
شەيتان بىلەن، ئېيتقىنا، قاچان، نەدە قونغانتىڭ،
پارىخورغا قاچان دوست، قاچان ئۈلپەت بولغانتىڭ؟
دوختۇر تۇرۇپ شۇ يولدا ئات چاپقۇچە ئۆلسەڭچۇ!

ئەمەل بەرسە ئاينىدىڭ، ئايىمىدىڭ ئۆزۈڭنى،
نان بەرگەنلەر ئۇنتۇلدى، نەپكە سالدىڭ كۆزۈڭنى.
ياق، دېمەيسەن كىم ئەگەر يۇيۇپ قويسا يۈزۈڭنى.
كىم ئاڭلايدۇ خەلقىڭدىن ئەمدى سېنىڭ سۆزۈڭنى؟!
ئۈمىدىنى شۇلارنىڭ ئاقساتقۇچە ئۆلسەڭچۇ!

ئاناڭ يىغلار قاۋاقتىن سېنى ئىزدەپ تاپالماي،
ئاتاڭ قاقشار جۇدۇندا، كۆمۈر تاپسا چاقالماي،
ئاچ-توق يۈرەر،ئاھ، شۇلار ئۇچىسىنى ياپالماي،
بەش قېرىنداش بىر ئاتا-بىر ئانىنى باقالماي،
قازىنىڭنى شۇلارسىز قايناتقۇچە ئۆلسەڭچۇ!

ۋەسۋەسىسى ئاقچىنىڭ ھالاك قىلدى ۋىجداننى،
چۈشتى ئەخلاق ھاسىغا ھالال يېمەي ھەر ناننى.
قويۇپ بەردىڭ قەلبىڭنىڭ سەھنىسىگە شەيتاننى،
چۈشكەندىمۇ بەزىدە بېسىپ چۈشتۈڭ ھايۋاننى،
سورۇنىدىن ۋىجداننىڭ باش تارتقۇچە ئۆلسەڭچۇ!

ئاداشقىنى نېمىسى ئاق نان تۇتقان ئالىقىنىڭ،
بولۇپ قاپسەن تەخسىكەش، قېنى تاپقان ئالتۇنىڭ؟
چېپىپ كەلدىڭ چاپ دېسە، دەل ئۆزى بوپ پالتىنىڭ،
خوشامەتتە ئاق نانغا ئايلاندىمۇ تالقىنىڭ؟
بىر كۈچۈككە ئۆزۈڭنى ئوخشاتقۇچە ئۆلسەڭچۇ!

ئۇ شامالمۇ خوپ ساڭا، بۇ شامالمۇ خوپ ساڭا،
ھېچ يانغىندا شۇڭلاشقا، تۇتاشمايدۇ ئوت ساڭا.
مۇشەققەتتە سايەڭ يوق، نەدە كەلگەن جۇت ساڭا؟!
سۈزۈك سۇمۇ، لاي سۇمۇ تۇيۇلىدۇ قۇت ساڭا،
ئەگىز ئاققان ئازگالغا تەڭ ئاققۇچە ئۆلسەڭچۇ!

قانداق ئۆتتى بىر كۈنۈڭ، ئويلىمايسەن كەچ يېتىپ،
باققىنىڭ يوق خاماندا بىرەر ئاخشام چەش ئېتىپ.
كۆزىتىسەن كۆڭلۈڭنى كۆرۈنگەنگە قاش ئېتىپ،
قوغلىمايسەن ئېتىزدىن بىر قارغىنى تاش ئېتىپ،
بىر تويغاننى توي بىلىپ جان باققۇچە ئۆلسەڭچۇ!

ئاسسام ئالتۇن زەنجىر! دەپ باشلىۋالساڭ پاراڭنى،
ئەسلىتىدۇ ئەسەبىي تۇرقۇڭ خۇددى ساراڭنى.
ساتقىڭ كېلۇر جايىڭغا قوشۇپ ئۈزۈم باراڭنى،
تىلغا ئېلىپ قويمايسەن، ئەمما، يېلىڭ ئاناڭنى،
ئاناڭ تۇرسا ئالتۇنغا چاپلاشقۇچە ئۆلسەڭچۇ!

قىلمىغىنىڭ قالمىدى چوكان يوقتەك سەنچىلىك،
ماختانمىساڭ بىلمەمدۇق سېنىڭ ھۆسنۈڭ قانچىلىك؟!
جامالىڭنىڭ نۇرى بار، بولسا بەلكىم شامچىلىك،
رەگىڭ تۇرۇپ ئارانلا ئاقارتمىغان تامچىلىك،
ئاش كىردى! دەپ ئۆزۈڭنى ئاشلاتقۇچە ئۆلسەڭچۇ!

بىرىڭ ئاسان ئامەت دەپ، ئادەت قىلدىڭ قىمارنى،
خروئىندىن چىقاردىڭ بەڭ ئۆگەتكەن خۇمارنى.
رىزۋان كەبى بىرلىرىڭ ئۆرۈپ بىزنىڭ مۇنارنى...
سوراقلاردا كېكەچلەپ يوشۇرماققا شۇلارنى،
گەپ-سۆزۈڭنى ھەريانغا شاخلاتقۇچە ئۆلسەڭچۇ!

دېگەنتىڭغۇ دوستلۇقنى ئىنسان ئۈچۈن بىر گۆھەر،
دېگەنتىڭغۇ: ئىككى دوست ئارىسىدۇر بىر شەھەر!
بىراق-بىراق، دوستۇڭغا كەلكۈن كەلسە بىر سەھەر،
پۈركۈۋېلىپ بېشىڭنى، بولۇۋاپسەن بىخەۋەر،
بىر جېنىڭدىن ئەنسىرەپ جىم ياتقۇچە ئۆلسەڭچۇ!

ئالدامچىلىق، ساختىلىق ــ قىلغان ئىشىڭ ياقتۇرۇپ،
بۇلاپ ئالدىڭ تۈن كېچىدە ئۆتكەنلەرنى ئاختۇرۇپ.
ئاتا-ئاناڭ ئەجدادىڭ ئاق سۈتتىنمۇ پاك تۇرۇپ،
ئەقىل-ھوشۇڭ جايىدا، تۆت ئەزايىڭ ساق تۇرۇپ،
سەللە يۆگەپ يالغاندىن قۇر ئاچقۇچە ئۆلسەڭچۇ!

روناق تاپتىڭ بىر مەھەل ياخشىلارنى يامان، دەپ،
جۆندىمىسەك ۋاقتىدا، يۈرەلمەيمىز ئامان، دەپ.
ئېيتمىدۇقمۇ: تۈلكىلىك ئەسقاتمايدۇ ھامان! دەپ،
قاچتىڭ ئاخىر چاشقاندەك، نەدە كونا خامان؟ دەپ،
يولۋاس بىلەن چاغلىماي ئويناشقۇچە ئۆلسەڭچۇ!

يازغانلىرىم مىلىيوننىڭ بەرى ئەمەس، بەزىلەر،
سۇ يۇقمىغان ئۆردەكتەك كار قىلمايدۇ ۋەزىلەر.
ئەستىن چىقار ئۈچ كۈندە قىلغان قەسەم، ۋەدىلەر.
ئەۋج ئالار چاڭ-توزان، يەنە كونا پەدىلەر...
دەيمەن شۇڭا ئۇ يەڭلىغ ئۆي قاققۇچە ئۆلسەڭچۇ!

ھىدايەتنامە
ئابدۇرېھىم ئۆتكۈر
1
ئۆمۈر مەنزىلىدىن تىنماي ئىزلىدىم مەن ھەقىقەتنى،
تەپەككۇر بولدى بىر ھادى تېپىشتا چىن ھىدايەتنى،
تىلەپ ھەر سۆزگە باي مەنا يەنە جانلىق پاساھەتنى،
دىلىم ئىستەيتى ئىزھارغا ھەمىشە مەقبۇل پۇرسەتنى،
كېلىڭ ئەي دوستلىرىم ئەمدى خۇشال باشلايلى سۆھبەتنى.
2
سۆزۇمنىڭ باشى بىسىمىللاھ، بۇ مۆمىنلىك ۋەزىپەمدۇر،
سانا يۇ ھەمدۇلەر ئېيتسام تۈمەن مىڭى يەنە كەمدۇر ،
قۇرۇق، تۇزسىز ئىبادەتتىن ئەمەل ئەۋزەل، ئەقىدەمدۇر،
بۇ دەۋايىمغا بۇرھانىم مۇشۇ يازمىش قەسىدەمدۇر،
تىلەيمەن رەببىم ئاللاھدىن قولۇمغا كۈچ ۋە قۇۋۋەتنى.
3
تەئەججۈپ ئەيلىشەر بەلكىم بىراۋلار بۇ قەسىدەمدىن،
ئەجەپلەنمەس ئىدى ئىچسە ئەگەر بىر قەترە چەشمەمدىن،
ئېزىقتىم مەنمۇ بىر چاغلار ناگاھ تەۋرەپ ئەقىدەمدىن،
شۈكرىكىم رەھنامە تاپتى كۆڭۈل سۇلتانى تەۋبەمدىن،
ئىلاھا ئەيلىگىل مەڭگۈ ماڭا بۇ بەختۇ-ئامەتنى.
4
تۇغۇلغاچ ئىككى مۆئمىندىن ئۆتۈپ ئەللىكتە سەككىز يىل،
يەكۈنلەش سائىتى يەتتى ئۆمۈرنى ئەمدى ئەستايىدىل،
نەزەر سالسام بېسىپ ئۆتكەن يولۇمغا بولمايىن غاپىل،
ئاقۇر كۆز ياشلىرىم گويا بولۇپ ئېرىتىش ۋە ياكى نىل،
جاھاندا چەكمىگەي ھېچكىم مېنىڭدەك كۆپ نادامەتنى.
5
سەھەردە ھەمدۇلەر ئېيتار ئۇچار قۇشلارمۇ ھەردەمدە،
نېمىشقا بولمىسۇن بىر ھىس تىرىك پەرزەنتى ئادەمدە،
ۋاھالەنكى ئادا بولماي ھېسابسىز قەرز بۇ زىممەمدە،
ھامان قاينايدۇ ھەسرەتلىك پۇشايمانلار بۇ قەلبىمدە،
ئۆمۈرنى زايە قىلماڭلار ئېلىپ مەندىن بۇ ئىبرەتنى.
6
باھار يامغۇرلىرى ھەرتاڭ يۇيار ھەم ياشنىتار تاغنى،
ئېرىقلار بىرلە كەلگەن سۇمۇ ھەتتا گۈللىتەر باغنى،
مۇيەسسەر قىلسا مەقسىدىم مۇراتقا يولنى ئاچماقنى،
ئېرىتسە ھېچ ئەجەپمەسكىم كۆزۈمنىڭ ياشلىرى داغنى،
ئاتا قىلسا ئىلاھىم خەزىنەسىدىن قەترە رەھمەتنى.
7
سىراتەل مۇستەقىم تاپماق ئەگەر بولسا نەسىبەمدە،
نادامەت داغلىرى قالماس ئىدى مەھزۇن بۇ سىنەمدە،
ئۈمىدىم بىر بېقىپ ئىقبال كۈلۈپ تەلەي پىشانەمدە،
جاراڭلاپ كەتسە قەلبىمنىڭ ساداسى بۇ قەسىدەمدە،
نىسىپ ئەيلەپ ياراتقان زات ماڭا بەختۇ-سائادەتنى.
8
خىيالىم دېڭىزى تىنماي چايقىلىپ ھەمىشە قايناق،
كېچىلەر ئاز يۇمۇپ كۆزنى ۋە گاھى تاڭغىچە ئويغاق،
قولۇم يەتمەيدىغان شاخقا ئېسىلدىم شۇنچىلىك مۇشتاق،
ئىلاھىم ئۆزى يار بولغاي ئۈمىدىمگە يەنە جىقراق،
ئاسان ئەيلەپ بۇ مەنزىلدە ماڭا ئۇچرار مۇشەققەتنى.
9
پىكىر دەرياسىگە قانچە تىرەن چۆمگەنسىرى ھەر تۈن،
كۆڭۈلنىڭ كىرلىرى شۇنچە يۇيۇلدى، تارقىدى ئەپسۇن،
ھاياتىم گەرچە پۇشمانلىق دىلىمدۇر ناتىۋان مەھزۇن،
ۋە لېكىن جان كىتابىگە قوشۇلدى تۇمەن مىڭ مەزمۇن،
يېقىن كەلتۈرمە ئى رەببىم! كۆڭۈلگە ئەمدى غەپلەتنى.
10
تەپەككۇر كۆزى بىلەن باقسا كىشى ئالەمگە بىر مەررە،
ئەمەستۇر خالى ھېكمەتتىن ۋە ھەتتاكى ھەسەل ھەرە،
ئادىمىزات يۈكسىلىپ گەرچە ئاتومدىن تاپتى مول زەررە،
ۋە لېكىن بىپايان سىر دېڭىزىدىن بۇ تېخى ئازغىنە قەترە،
ئىلاھا قىل كەرەم كۆپرەك بىلەيلى سىررۇ-ھېكمەتنى.
11
بىلىپ يەتكەنسىرى ئىنسان خەزىنەڭ سىرىنى كۆپرەك،
كۆڭۈل روشەنلىشىپ ئاندىن تونار ئۆز زاتىنى خوپراق،
مىسال: قارىغۇ نېچۈك بىلسۇن ،قۇياش قانداغۇ ئاي قانداق،
بىلۇر ئەمما گۆدەك ھەتتا نېچۈكدۇر گۈل نىچۈك ياپراق،
دىمەككى مەرىپەتتىن جان تاپۇر ئەقلى–پاراسەتنى.
12
تۈمەن مىڭ يىل داۋامىدا ئۆتۈپ سانسىز ئاقىل-دانىش،
ھايات سىرىنى بىلمەكنى قىلىشتى ئارزۇ ھەم خاھىش،
بىراۋلەر قىلسىمۇ كۈچەپ خۇداسىزلىقنى پەرمايىش،
ۋە لېكىن ئەكسىرى مۇتلەق ئېلىپ مەيداندا ئەزمايىش،
ئاخىرى ئېتىراپ قىلدى ئۇلۇغ بىر روھى قۇدرەتنى،
13
مىسال: بىر قەترىدىن ئادەم بىنا بولغاننى ئويلاپ باق،
ئانا قارنىدا بۇ جايغا ھاۋا تولغاننى ئويلاپ باق،
تۇغۇلماق سائىتى يەتسە ئانا بولغاننى ئويلاپ باق،
بۇ مۈشكۈلگە نە قانۇن پانا بولغاننى ئويلاپ باق،
شۇ چاغدا تاپقۇسى قەلبىڭ بىرەر مەنتىقى-پىكرەتنى.
14
بۈگۈن پەن يۈكسىلىپ شۇنچە قىلۇر پەرۋازىنى ئەركىن،
ۋە ھەتتا ئاي ۋە يۇلتۇزدا يەر ئوغلى ياققۇسى يالقىن،
بۇڭا ئەۋلادى ئادىمىزات ئوقۇر مىڭ مەدھىيە تەلقىن،
لېكىن ئادەم بىنا قىلماق بۇ ئادەمگە نېچۈك مۇمكىن،
ياراتقان تەڭرىدىن باشقا كىشى تاپماس بۇ قۇدرەتنى.
15
نېمىشقا ئاياغ ئىككى، كۆز ئىككى، ئېغىز بىردۇر،
يەنە كۆزلەرگە قاش كىرپىك بىنا قىلغان قايسى تەھرىردۇر،
نىمىشقا مىڭ كىشى چېھرى يەنە مىڭ خىلدا تەسۋىردۇر،
قېنى ئېيتىڭچۇ؟ بۇ سىرغا نىچۈك سۆز توغرا تەبىردۇر،
تەپەككۇر ئاچقۇسى كەڭ يول چۈشەنمەككە بۇ سۈرەتنى.
16
ئۆلۈمنى ئويلىسا ھەر كىم بىلۇر ئۆز زاتىنى ئاندىن،
تۇغۇلماق سۆڭرە ئۆلمەكلىك ئاياندۇر ھەممىگە ئايدىن،
لېكىن نەدە، قاچان، قانداق ئۆلۈشنى كىم بىلۇر ئالدىن،
ئېچىلماس سىر بولۇپ كەلدى بۇ ماۋزۇ دەۋرى–دەۋراندىن،
ھەمىشە يىغسىمۇ دۇنيا بۇ سىرغا ھەممە دىققەتنى.
17
ئۆلۈمگە بىر دەۋا ئىزلەپ جاھاندىن كەتتى كۆپ دەنا،
ۋە لېكىن تاپمىدى ھېچكىم بۇ ئىشتىن زەررىچە مەنا،
ئارىستو ياكى لوقماندەك ھەكىملەرمۇ بىمۇستەسنا،
دېيىشتى ئاخىرى مۇتلەق ئۇلۇغ قۇدرەتكە ئامەننا،
دېمەك مۆمىن ئەمەس بۇزماق بۇ قانۇنى زۆرۈرەتنى.
18
قۇياش، ئاي ۋە يۇلتۇزلار ساما سەيلە ئېتىپ ھەر كۈن،
مۇئەييەن يول ۋە تەرتىپتە خاتاسىز دەۋر ئېتەر ھەر كۈن،
بۇڭا ھاكىم ئىكەن مۇتلەق ئەجەپ بىر مۇنتەزىم قانۇن،
بۇ چەكسىز كائىنات تاپمىش ئەشۇ خىلدا تولا مەزمۇن،
يورۇپ نۇرلانغۇسى قەلبىڭ چۈشەنگەنچە بۇ ھالەتنى.
19
ۋە بەلكى بەزىلەر ئېيتار تۈزەلمەكلىك تەبىئەتتۇر،
ۋەھالەنكى تەبىئەت ھەم ئەجەپ بىر خىلدا ھەييەتتۇر،
بۇ ئالەم سىرلىرى بىزگە ھۇنۇن بىر ياخشى ئىبىرەتتۇر،
شېغىل تاش ھەر زامان تاشتۇر، زۇمرەت-زۇمرەتتۇر،
تەپەككۇر تاشقىنى يۈتسۇن كۆرەڭ باتىل–جاھالەتنى.
20
مىسال: پەن-ھۈنەر ئەسىرى قۇرۇپ ھىكمەت دۇكانىنى،
ياراتتى ئىپتىخارلىق بۇمۇ ئىجازەتلەر زامانىنى،
يەنە ھەم ئاشقۇسى كۆپلەپ بۈيۈك ھىممەت داۋانىنى،
لېكىن ئادەم تۈگۈل ھەتتا ئۇنىڭ بىر قەترە قانىنى،
ياسالماس ھەر نىچۈك ئالىم قىلىپ تەقلىد بۇ قۇدرەتنى.
21
ھاياتلىق سىرىغا تەكرار تۇخۇمنى كەلتۈرەي بۇرھان،
توخۇسىز ئالۇر ھەر كىم تۇخۇمدىن چۈجىنى ئاسان،
ئەگەرچە يەنە مىڭ ھەسسە تەرەققىي قىلسىمۇ دەۋران،
تۇخۇمنىڭ ئۆزىنى لېكىن ياسالماس بەلكى بۇ ئىنسان،
دېمەك مەخلۇق ھامان مەخلۇق، بىلۇر خالىقلا خەلقەتنى.
22
نەزەر سالساق ئەگەر بۇغداي ۋە ياكى باشقا بىر دانغا،
تېرىپ ئۆستۈرمىسە دېھقان ھوسۇل تولمايدۇ خامانغا،
ئەگەرچە دان ياساش مۇمكىن بولۇپ قالسىدى ئىنسانغا،
زاۋۇتلاردا ياساپ ھەر كۈن پۇلى توختايتتى ئەرزانغا،
دېمەك مەخلۇق ئەمەس قادىر ياراتماققا تەبىئەتنى،
23
ھاياتلىق سىرلىرى شۇنداق ئاجايىپ كەڭرى دۇنيادۇر،
بىلىپ يەتكەنىمىز تامچە، ئەگەر ئۇ بەھرى دەريادۇر،
كىمكى مەۋجۇدات زاتەن ئۇلۇغ ھىكمەتلەر ئەھيادۇر،
كى تۇپراق بولمىدى كىميا مەگەر بولسا ئۇ خۇليادۇر،
ھايات قانۇنى ھەردەمدە قىلۇر تەكرار بۇ ئىبىرەتنى.
24
مىسالنى يەنە يۈز-يۈزلەپ تېپىش مۈشكۈل ئەمەس ھەر ئان،
ۋە لېكىن ھەممىدىن ئەلا ئۇلۇغ مۆجىزىدۇر قۇرئان،
خۇسۇسەن بولسا تەپسىرى «سۈرە رەھمان»،
كۇپايە قىلمىسا كاشكى ئاشۇنچە «ما تۇكەززىبان»،
قۇلۇپلۇق بولمىسا قەلبىڭ قوبۇل ئەيلەر بۇ نىمەتنى.
25
تولۇق ئون تۆت ئەسىر ئۆتتى نەقىشلەر بولمىدى سادىر،
نېمىكى دىسە قۇرئاندا بۈگۈن دۇنيادا شۇ زاھىر،
بۇنىڭدەك مۆجىزە ئىشىگە نىچۈك مەخلۇق بولۇر قادىر،
ئۇنىڭ تەرىپىگە سۆزنى تاپۇر قايدىن ئەدىپ، شائىر،
نىسىپ قىلمايدىكەن تەڭرى ئەگەر تىلغا بالاغەتنى،
26
ئۆتۈپ بىر مىڭدا تۆت يۈز يىل ھاۋادىسىلەر بىلەن بىر-بىر،
بىرەر ئىش قالمىدى شەكلەن ۋە مەنەن بولمىغاي تەغيىر،
بىراۋلار قەسىت بىلەن قۇرئان قۇرئان بېتى قىلسىمۇ تەھرىر،
لېكىن ئۆزگەرمىدى بىر ھەرپ، بىرەر ساكىن ياكى زىر،
چۈشەنمەك نە مۈشكۈلدۇر بۇ مۆجىزە–كارامەتنى،
27
پۈتۈن ئۆمرىدە يا مەكتەپ يا ئۇستاز كۆرمىگەن بىر زات،
ئوقۇپ بىركۈن «ئىقرا بىسمى رەببىكەللەزى»نى ھەيھات،
تېپىپ قۇددۇسى قۇدرەتنىڭ ئۇلۇغ ئەنۋارىدىن ئىرشات،
نەبۇۋەت ئەسىرىنىڭ شانلىق تۇغىنى ئەيلىسە بۇ نىيات،
نىچۈكمۇ ئىتىراپ قىلماس ئەقىل مۇنداق ھەقىقەتنى.
28
ئۇقۇپ كۆرسەك بۇتارىخنى ئەجەپ بىر ئەسرى ھىكمەتتۇر،
مۇبارەك تەرجىمەھالى تامامى پەزلى–خىسلەتتۇر،
رەقىپلەر ئىتىراپىمۇ بۇڭا ئەلۋەتتە ھۆججەتتۇر،
بۇ زاتنىڭ ئىسمى شەرىپى رەسۇل ئەكرەم مۇھەممەددۇر،
ياراتتى مەڭگۈ ئۆلمەس بىر ئۇلۇغ ئەسىرى سائادەتنى.
29
نەبۇۋەت تاڭى ئاتماستا ئەرەبنىڭ ھالىنى ئەسلەڭ،
جاھالەت دەستىدىن ئەلنىڭ ئايانچ ئەھۋالىنى ئەسلەڭ،
زالالەت ھەم رەزىللىكنىڭ ياۋۇز ئىمسالىنى ئەسلەڭ،
مىسال: بىر قىز تۇغۇلسا گەر زەبۇن ئىقبالىنى ئەسلەڭ،
يىمىردى نەبۇۋۋەتلا ئەرەبتىن بارچە زۇلمەتنى.
30
ۋەھىنى بەزىلەر ئىلھام دىيىشتى بىر زامان ھۆكمەن،
ۋەھالەنكى ئۇلۇغ قۇرئان ئەمەستۇر قىسسە يا رومان،
ئۇنى ئىلھام بىلەن ئىجاد قىلىشقا بولسا گەر ئىمكان،
نېمىشقا يازمىدى بىر كىم يەنە ئىككىنجى بىر قۇرئان،
نېچۈكمۇ ئېتىراپ قىلماس كىشى مۇنداق ھەقىقەتنى.
31
بىراۋلار قىلدىلەر دەۋا، نەبىلىك ئۈستىدە ھەتتا،
تېپىپ مىڭ ھىيلە-نەيرەڭلەر، ئۆزىنى كۆرسىتىپ تەقۋا،
يېزىپ ئايەتكە تەقلىدلەر، ۋە ھەتتا قىلسىمۇ غەۋغا،
جاھاندىن كەتتىلەر لېكىن، بولۇپ ئالەمگە مىڭ رەسۋا،
تاپالماس چۈنكى باتىللىق، ھەقىقى شانۇ-شۆھرەتنى.
32
بۇلارنىڭ ھەممىسى جانلىق ئۇلۇغ مۆجىزە ئەلۋەتتە،
يەنە قانداق دەلىل لازىم بايان قىلماققا بۇ ھەقتە،
ئەقىل ساھىپلىرى جاندىن ئۆتەر تەستىق، قانائەتتە،
ئەگەرچە ياق دىسە بەزى مۇخالىپلار جاھالەتتە،
ئۆزىگە رەھنامە قىلسۇن ئەدىل، مەردانە پىكرەتنى.



خاتىمە

33
بايان قىلغانلىرىم گەرچە دېڭىزدىن تامچىدۇر ئەمما،
نامايەندۇر قۇياش ئەكسى بىر تامچە سۇدىمۇ ھەتتا،
قەسىدەم ئەلگە يەتكۈزسە ھىدايەتتىن بىرەر مەنا،
مۇكاپات شۇ ئىدى مەنچۈن، ئەمەسمەن ئۆزگىگە تەشنا،
كۆچەتنى تىككۈچى مەيلى كۆرەلمەي ئۆتسە راھەتنى.
34
ئەقىدەم ھەققە باغلانغان، بۇ يولدا ئەتىمادىم بار،
شۈكرىكىم، ھەق ئاتا قىلغان ئىرادە،ئېتىقادىم بار،
ئەقىدە ساھىبى بولغاچ دىلىمدا پەخرۇ-يادىم بار،
دېمەيمەن مۇنچە گۇستاھلىق،قىلىشقا نېمە ھەددىم بار،
پىسەنت قىلماس كۆڭۈل چۈنكى قۇرۇق تەنە–مالامەتنى.
35
جاھان باقى ئەمەس، لوقمان چېغىدا تاپمىدى دەرمان،
مىسالدۇر بۇڭا ئىسكەندەر، ۋە ھەتتا ئەركى چىڭگىزخان،
كېلىپ-كەتمەك بىلەن مەشغۇل، جاھانغا بېھىساپ كارۋان،
ئۆتەر دۇنيا، كېچەر دۇنيا، پەقەت ھەقلا سۈرەر دەۋران،
ئۆمۈر مەنزىلىدە تاپتىم نىھايەت شۇ ھەقىقەتنى.